Bommelerwaard: waarom een tuinbouwriool niet genoeg blijkt

Door AgriLearn redactie · Bijgewerkt 2026-07-21

Op 21 juli 2026 meldde waterschap Rivierenland iets dat op het eerste gezicht tegenstrijdig lijkt. De meeste normoverschrijdingen met gewasbeschermingsmiddelen in het oppervlaktewater van het rivierengebied komen van glastuinbouwbedrijven in de Bommelerwaard. En dat terwijl daar sinds 2021 een tuinbouwriool ligt waarop vijftig glastuinbouwbedrijven zijn aangesloten, juist bedoeld om te voorkomen dat middelen uit de kassen in de sloot komen.

Interessanter dan het nieuws zelf is de vergelijking die eronder ligt. In hetzelfde waterschapsgebied deed zich namelijk het omgekeerde voor.

Twee sectoren, hetzelfde gebied, ander resultaat

Het waterschap onderzoekt met een agrarisch meetnet wat de landbouw doet met de waterkwaliteit. Enkele jaren achtereen kwamen de meeste overschrijdingen uit de boomteelt. Eind 2024 gaf het waterschap de boomteelt in de regio Neder-Betuwe een waarschuwing.

Sindsdien ziet het waterschap een forse afname. “Een mooi resultaat dat toont hoe de sector de handschoen oppakte”, zegt heemraad Esther Groenenberg.

In 2025 nam de glastuinbouw het stokje over als grootste bron van overschrijdingen. In de akkerbouw en fruitteelt in het gebied blijven de overschrijdingen beperkt.

Je hebt hier dus twee sectoren naast elkaar. De ene kreeg geen nieuwe infrastructuur maar een waarschuwing, en verbeterde fors. De andere heeft een gezamenlijk tuinbouwriool en verbetert niet.

Dat is een ongemakkelijke uitkomst voor iedereen die denkt dat emissie vooral een technisch probleem is.

Wat een tuinbouwriool wel en niet afvangt

Een tuinbouwriool is een aparte leiding waarop aangesloten bedrijven hun bedrijfsafvalwater lozen, zodat het niet in de sloot maar naar een zuivering gaat. Voor de gedefinieerde afvalwaterstroom werkt dat goed.

Het probleem is dat middelen een bedrijf ook op andere manieren verlaten. Denk aan:

• Hemelwater van het erf. Wat op de verharding ligt of daar terechtkomt, spoelt bij een bui mee via de hemelwaterafvoer, en die gaat vaak wél naar de sloot.
• De vul- en reinigingsplaats. Morsen bij het aanmaken, spoelwater van de spuitapparatuur en het uitwendig reinigen zijn geconcentreerde bronnen. Kleine volumes met hoge concentraties tikken in metingen hard door.
• Filterspoelwater en condens. Stromen die niet altijd als afvalwater worden herkend en soms op de verkeerde afvoer zijn aangesloten.
• Lekkages en foute aansluitingen. Een leiding die ooit tijdelijk is omgelegd en nooit is teruggezet, is een klassieker.

Het gaat hier zelden om de bespuiting zelf. Het gaat om de handelingen eromheen: aanmaken, vullen, spoelen, reinigen, opruimen. Precies de momenten die in de dagelijkse routine het minst aandacht krijgen.

Groenenberg verwoordde het scherp: “Het tuinbouwriool ontslaat niemand van goed gedrag. De sector wil het goed doen, daar ben ik van overtuigd. Nu komt het aan op resultaat.”

Waarom metingen naar jouw bedrijf kunnen wijzen

Voor veel telers voelt waterkwaliteit als een collectief verhaal waar je individueel weinig aan kunt doen. Dat klopt niet, en het is nuttig om te begrijpen waarom.

Waterschappen bemonsteren op vaste punten in het watersysteem. Vinden ze een stof boven de norm, dan is de eerste vraag: welke stof, en wie gebruikt die hier. Bij een middel dat in een gebied maar in één teelt wordt toegepast, is de richting daarmee al bepaald.

Meettechniek is bovendien gevoelig geworden. Er worden concentraties aangetoond die vroeger onder de detectiegrens vielen. Een enkele emissiegebeurtenis, zoals het uitspoelen van een spuittank op een verharding die afwatert op de sloot, kan een piek geven die weken later nog terug te zien is.

Dat werkt twee kanten op. Het betekent dat één slordige handeling zwaar weegt. Maar het betekent ook dat het wegnemen van één route meetbaar resultaat oplevert, en dat is precies wat de boomteelt in Neder-Betuwe liet zien.

De zuiveringsplicht is een ondergrens, geen eindstreep

Sinds 1 januari 2018 geldt voor de glastuinbouw een individuele zuiveringsplicht: water dat naar riool of oppervlaktewater gaat moet voor minimaal 95 procent zijn ontdaan van gewasbeschermingsmiddelen. Dat betreft drainwater uit substraatteelt, drainagewater uit grondgebonden teelt en filterspoelwater.

Twee dingen zijn daarbij belangrijk om scherp te hebben.

Ten eerste is 95 procent geen nul. Bij hoge uitgangsconcentraties kan de resterende vijf procent nog boven een waterkwaliteitsnorm liggen. Zuiveren vermindert, het elimineert niet.

Ten tweede werkt een zuivering alleen op wat er doorheen gaat. Een stroom die de zuivering omzeilt, wordt niet voor 95 procent maar voor nul procent behandeld. Dat is de kern van het Bommelerwaard-probleem: de vraag is niet of de installatie werkt, maar of alles er langskomt.

Wat je deze week op je eigen bedrijf kunt nalopen

Dit is geen onderwerp voor een adviestraject. Het meeste zit in het narekenen van routes die je al hebt.

• Loop de waterroute bij regen. Ga naar buiten tijdens een bui en kijk waar het water van je erf naartoe gaat. Papier liegt hier vaker dan je denkt; een put die op tekening naar het riool gaat, blijkt in de praktijk soms een overstort te hebben.
• Kijk kritisch naar je vul- en reinigingsplaats. Staat die op een vloeistofdichte ondergrond met opvang, of op klinkers met afschot richting de sloot? Dit is de plek waar de hoogste concentraties ontstaan.
• Controleer waar filterspoelwater heen gaat. Dit is de stroom die het vaakst per ongeluk buiten de zuivering om loopt.
• Vraag je aansluitschema op en toets het in het veld. Bij bedrijven die zijn verbouwd of uitgebreid klopt de tekening regelmatig niet meer met de werkelijkheid.
• Leg vast wat je aanpast. Bij een gesprek met het waterschap of een controle is aantoonbaar onderhoud van je routes meer waard dan een goede intentie.

De les die verder reikt dan de Bommelerwaard

Wat dit voorbeeld laat zien, is dat investeren in voorzieningen en het verbeteren van waterkwaliteit twee verschillende dingen zijn. Vijftig bedrijven op een gezamenlijk riool is een serieuze investering, en toch blijft het resultaat uit.

De boomteelt liet het omgekeerde zien: zonder nieuwe infrastructuur, maar met aandacht voor werkwijze, daalden de overschrijdingen fors binnen ongeveer een jaar.

Dat verschil zit in kennis en gewoontes op bedrijfsniveau. Weten waar je water heen gaat, weten welke handelingen een piek veroorzaken, en dat vertalen naar hoe je vult, spoelt en reinigt. Techniek helpt daarbij, maar techniek vervangt het niet.

Voor licentiehouders is dat een herkenbaar patroon. De regels rond emissie, teeltvrije zones en spoelwater staan in je nascholing niet omdat ze administratief interessant zijn, maar omdat de meting in de sloot uiteindelijk laat zien of de praktijk klopt met de bedoeling.

Zie ook: emissie naar oppervlaktewater beperken, de regels rond restvloeistof en spoelwater en waarom waterschappen meekijken.

Veelgestelde vragen