Waarom nieuwe middelen zo traag beschikbaar komen
Er wordt volop gewerkt aan alternatieven, maar de toelating is het knelpunt. Het Ctgb past het nieuwste toetsingskader toe wanneer dat strenger is, ook op lopende aanvragen, en werkt sinds kort met tijdslots. Voor volledig nieuwe middelen is er ruimte vanaf 2026, voor nieuwe werkzame stoffen vanaf 2028.
Je hoort het van alle kanten: er wordt gewerkt aan alternatieven, groene middelen, precisietechniek, biologische bestrijding. En ondertussen zie je op je eigen bedrijf vooral middelen verdwijnen zonder dat er iets voor terugkomt.
Dat gevoel klopt, en het heeft een concrete oorzaak. De techniek loopt voor op de toelating. Wat er technisch kan, mag je nog lang niet gebruiken.
Het bewijs staat naast de deur
Deze zomer kreeg in België het eerste RNA-middel een noodtoelating tegen de coloradokever, geldig tot 28 augustus 2026. In de Verenigde Staten is datzelfde middel al regulier toegelaten. In de Europese Unie is het dat niet, en in Nederland dus ook niet.
De techniek bestaat, is beoordeeld door een buitenlandse autoriteit en is in de praktijk gebruikt. Toch staat het hier niet in de kast. Hoe dat komt, zit in de manier waarop toelating werkt. Meer over die techniek zelf lees je in RNA-middelen in de gewasbescherming.
Wat er in de toelating veranderd is
Er spelen twee dingen tegelijk, en ze werken allebei vertragend.
1. Er wordt strenger getoetst
Het Ctgb past het nieuwste toetsingskader toe wanneer dat strenger is. Dat geldt niet alleen voor nieuwe aanvragen, maar ook voor aanvragen die al liepen, en zelfs voor middelen die een ander EU-land eerder met een ouder kader had beoordeeld.
Het gaat om rekenmodellen voor blootstelling: EFSA OPEX 2022 voor toepassers en omstanders, de WUR Drift Calculator, en FOCUS PEARL en PELMO voor het milieu. Fabrikanten hoeven daar geen nieuwe proeven voor te doen, het Ctgb rekent met de gegevens die al in het dossier zitten.
Het gevolg is wel voorspelbaar: die nieuwe modellen komen vaker uit op een hogere inschatting van de blootstelling. En een hogere inschatting betekent een strengere uitkomst, dus meer beperkingen of geen toelating.
2. Er wordt gewerkt met tijdslots
Het Ctgb begint niet meer direct aan elke aanvraag, maar wacht tot er onafgebroken aan gewerkt kan worden. Aanvragers reserveren daarvoor een plek in een bepaald kwartaal.
| Type aanvraag | Ruimte vanaf |
|---|---|
| Wijzigingen, uitbreidingen en MRL-aanvragen | direct |
| Volledig nieuwe middelen | 2026 |
| Nieuwe werkzame stoffen | 2028 |
Dat systeem maakt het traject voorspelbaarder, want een aanvrager weet nu wanneer een projectleider begint. Maar het legt ook bloot hoe de wachtrij eruitziet: een volledig nieuwe werkzame stof die vandaag klaar is, komt pas over jaren aan de beurt, en dan begint de beoordeling nog.
Wat dit voor jou betekent
Reken niet op vervanging. Dat is de kern.
Als een middel dat je gebruikt onder druk staat, is de kans klein dat er op tijd een gelijkwaardig alternatief toegelaten is. Dat maakt drie dingen belangrijker dan ze een paar jaar geleden waren:
- Spreid je afhankelijkheid. Een teeltplan dat op één middel of één werkingsmechanisme leunt, is kwetsbaar voor een besluit waar jij geen invloed op hebt.
- Investeer in wat altijd mag. Vruchtwisseling, bodem, weerbaarheid, monitoring en op tijd ingrijpen worden niet ingetrokken. Zie weerbaar telen.
- Volg de toelating zelf. Niet het nieuws, maar de toelatingendatabank van het Ctgb. Dat is de enige plek waar staat wat je mag, met welke voorwaarden en tot wanneer.
Tot slot
Het is verleidelijk om hieruit te concluderen dat de toelating tegenwerkt. Zo simpel is het niet: strenger toetsen op blootstelling van toepassers en omstanders is precies de reden dat jij met deze middelen mag werken. Jij bent degene die ermee in het veld staat.
Maar het is wel eerlijk om vast te stellen dat het tempo van de toelating en het tempo van de innovatie niet gelijk lopen. Wie daarop plant, komt minder vaak voor verrassingen te staan.
Veelgestelde vragen
Waarom duurt een toelating zo lang?
Een aanvraag doorloopt een uitgebreide beoordeling op werkzaamheid, mens, dier en milieu. Het Ctgb werkt bovendien met tijdslots: een aanvraag start pas als er onafgebroken aan gewerkt kan worden. Voor volledig nieuwe middelen is er ruimte vanaf 2026, voor nieuwe werkzame stoffen vanaf 2028.
Wordt de beoordeling strenger?
Ja. Het Ctgb past het nieuwste toetsingskader toe wanneer dat strenger is, ook op aanvragen die al liepen en zelfs als een ander EU-land ze eerder met een ouder kader beoordeelde. De nieuwe modellen komen vaker uit op een hogere inschatting van de blootstelling.
Moeten fabrikanten daarvoor nieuwe proeven doen?
Nee. Voor de herbeoordeling met de nieuwe modellen zijn geen nieuwe gegevens nodig; het Ctgb rekent met de gegevens die al in het dossier zitten.
Wat betekent dit voor mij als toepasser?
Reken er niet op dat een middel dat verdwijnt snel wordt vervangen. Bouw je teeltplan zo op dat je niet afhankelijk bent van één middel, en houd de toelatingendatabank van het Ctgb aan als enige bron voor wat mag.