RNA-middelen: het eerste is deze zomer in België gebruikt
RNA-middelen schakelen een specifiek gen van één plaagsoort uit, in plaats van breed te werken. Het eerste sproeibare middel op deze basis, Calantha met de stof ledprona, is in de Verenigde Staten toegelaten en kreeg in België een noodtoelating voor de coloradokever in aardappelen, geldig van 1 mei tot 28 augustus 2026. Een reguliere EU-toelating is er nog niet.
Er verdwijnen middelen en er komt weinig voor terug. Dat is al jaren het beeld. Deze zomer gebeurde er toch iets nieuws, en dichtbij: in België kreeg het eerste RNA-middel een noodtoelating tegen de coloradokever in aardappelen, geldig van 1 mei tot 28 augustus 2026.
Het is niet iets wat je hier morgen in de tank hebt. Maar het is wel de eerste keer dat deze techniek in de Europese Unie op een perceel is gebruikt, dus het is de moeite waard om te weten wat het is.
Wat is een RNA-middel?
Een gewoon insecticide grijpt in op een proces dat veel insecten delen, bijvoorbeeld de zenuwgeleiding. Daarom werkt het breed, en daarom raakt het vaak ook soorten waar je niets tegen hebt.
Een RNA-middel werkt anders. Het bevat dubbelstrengs RNA dat is afgestemd op één specifiek gen van één specifieke soort. Eet het insect ervan, dan wordt dat gen uitgeschakeld en maakt het insect een eiwit niet meer aan dat het nodig heeft om te overleven. Andere insecten hebben dat exacte stukje genetische code niet en merken er niets van.
Het middel dat in België is gebruikt heet Calantha, met de werkzame stof ledprona. Het schakelt bij de coloradokever een gen uit dat nodig is voor een eiwit dat de kever niet kan missen. Je spuit het gewoon over het gewas, zoals je gewend bent.
Belangrijk misverstand om meteen weg te nemen: dit is geen genetische modificatie. De aardappelplant verandert niet. Je past een middel toe, precies zoals bij elk ander gewasbeschermingsmiddel.
Waar staat het nu?
| Waar | Status |
|---|---|
| Verenigde Staten | toegelaten, het eerste sproeibare dsRNA-middel voor commercieel gebruik in gewassen |
| België | noodtoelating, aardappelen, coloradokever, 1 mei tot 28 augustus 2026 |
| Europese Unie | geen reguliere toelating; aanvraag loopt |
| Nederland | niet toegelaten |
Een noodtoelating is een tijdelijke uitzondering voor een afgebakend probleem en een afgebakende periode. Het is dus geen opmaat naar “en volgend jaar mag het overal”. Het zegt wel iets: een lidstaat vond het probleem groot genoeg en het middel bruikbaar genoeg om het toe te staan.
Wat dit betekent voor de praktijk
Op korte termijn niets voor je eigen spuit. Voor Nederland staat er geen RNA-middel in de toelatingendatabank van het Ctgb, en wat daar niet in staat, gebruik je niet.
Op langere termijn is dit wel het antwoord op een vraag die veel telers stellen: komt er nog iets nieuws, of wordt het pakket alleen maar kleiner? Er komt dus wel degelijk iets aan. Het gaat alleen niet snel, en dat ligt niet aan de techniek maar aan de toelating. Daarover lees je meer in waarom nieuwe middelen traag beschikbaar komen.
Twee dingen om nuchter bij te blijven:
- Het vervangt je middelenkast niet. Eén RNA-middel werkt tegen één plaag. Voor alle andere problemen op het perceel verandert er niets.
- Resistentie blijft een aandachtspunt. Een specifiek werkingsmechanisme is nog geen onbeperkt werkingsmechanisme. Ook hier geldt dat afwisselen en niet leunen op één middel verstandig blijft. Zie resistentie voorkomen.
Wat je nu kunt doen
Niets veranderen, wel meekijken. Als je aardappelen teelt is de coloradokever het gewas-plaagcombinatie om te volgen, want daar begint deze techniek. Hoe je die kever nu herkent en beheerst staat in het artikel over de coloradokever.
En verder: dit is precies het soort ontwikkeling waar nascholing over gaat. Niet omdat je het morgen toepast, maar omdat je over vijf jaar niet wilt ontdekken dat het vak is opgeschoven zonder jou.
Veelgestelde vragen
Mag ik een RNA-middel in Nederland gebruiken?
Nee. Er is in Nederland geen RNA-middel toegelaten. De Belgische toelating was een noodtoelating voor een afgebakende periode en geldt alleen daar. Kijk altijd in de Ctgb-toelatingendatabank wat je hier mag toepassen.
Is een RNA-middel hetzelfde als genetische modificatie?
Nee. Bij een RNA-middel spuit je het RNA op het gewas, net als bij een gewoon middel. De plant zelf wordt niet gewijzigd. Genetische modificatie verandert het erfelijk materiaal van de plant, dat is iets anders.
Werkt zo'n middel ook tegen andere plagen?
Nee, en dat is precies de bedoeling. Het RNA is afgestemd op een gen van één soort. Tegen andere plagen werkt het niet, dus het vervangt niet je hele middelenpakket.
Telt kennis over nieuwe middelen mee voor mijn nascholing?
Ontwikkelingen in middelen en technieken komen aan bod binnen het thema Teelt. Het aantal punten dat je nodig hebt voor je licentie verandert er niet door.