Resistentie voorkomen bij schimmelbestrijding
Steeds hetzelfde middel gebruiken kweekt resistentie. Door werkingsmechanismen (FRAC-codes) af te wisselen, gericht te combineren en teeltmaatregelen in te zetten houd je fungiciden op lange termijn werkzaam.
Resistentie ontstaat wanneer een schimmelpopulatie ongevoelig wordt voor een middel. Dat gebeurt sneller naarmate je hetzelfde werkingsmechanisme vaker herhaalt. Het gevolg is vervelend en soms onomkeerbaar: het middel werkt steeds minder, en op termijn kan een hele groep verwante middelen wegvallen. Resistentiemanagement is daarom geen luxe, maar noodzaak om je middelenpakket ook over vijf of tien jaar nog te kunnen gebruiken.
Hoe ontstaat resistentie?
In elke schimmelpopulatie zitten van nature enkele individuen die toevallig ongevoelig zijn voor een bepaald werkingsmechanisme. Gebruik je steeds datzelfde mechanisme, dan overleven juist die ongevoelige individuen en planten zich voort. Zo verschuift de hele populatie langzaam richting ongevoeligheid. Je “selecteert” als het ware op resistentie. De snelheid waarmee dit gaat, hangt af van het middel, de schimmel en vooral van hoe vaak je hetzelfde mechanisme inzet.
De kern: wissel werkingsmechanismen af
Elk fungicide heeft een FRAC-code (van het Fungicide Resistance Action Committee) die het werkingsmechanisme aangeeft. De belangrijkste regel is simpel: wissel die codes af binnen een teeltseizoen en leun niet op één groep. Let op de valkuil: twee middelen kunnen verschillende merknamen hebben maar toch dezelfde FRAC-code, en dan bieden ze geen échte afwisseling. Kijk dus altijd naar de code, niet naar de naam.
Praktische aanpak
Vertaald naar de praktijk komt resistentiemanagement neer op een aantal vaste gewoontes:
- Afwisselen en blokken: rouleer werkingsmechanismen over de bespuitingen en beperk het aantal toepassingen per groep binnen een seizoen.
- Combineren: zet waar dat past een fungicide in met een mengpartner uit een ándere groep, zodat een eventueel ongevoelig individu alsnog wordt geraakt.
- Volle dosering: houd de op het etiket geadviseerde dosering aan. Structureel onderdoseren geeft de schimmel juist ruimte om resistentie op te bouwen.
- Op tijd en gericht spuiten: een goed getimede bespuiting bij lage druk werkt beter dan een noodgreep bij hoge druk. Zie het beste moment om te spuiten.
Teeltmaatregelen verlagen de druk
Hoe lager de ziektedruk, hoe minder je hoeft te spuiten en hoe minder selectiedruk je op de populatie legt. Een minder vatbaar ras, goede vruchtwisseling, een gezonde bodem, voldoende luchtbeweging in het gewas en scherpe monitoring dragen daar allemaal aan bij. Resistentiemanagement staat dus niet los van geïntegreerde gewasbescherming (IPM); het is er een logisch onderdeel van.
Ook bij insecten en onkruiden
Het principe geldt breder dan alleen schimmels. Voor insecticiden bestaan IRAC-codes en voor herbiciden HRAC-codes, met precies dezelfde logica: wissel werkingsmechanismen af en vermijd dat je jaar na jaar op dezelfde groep leunt. Zeker bij onkruidbestrijding is herbicideresistentie een groeiend probleem, waar mechanische maatregelen en een doordachte rotatie bij helpen.
Resistentie en je nascholing
Verantwoord middelengebruik en resistentiemanagement zijn vaste onderdelen van de erkende nascholing binnen het thema Teelt en Veiligheid & Techniek. Je leert er hoe je middelen zo inzet dat ze werkzaam blijven, afgestemd op je eigen sector. Bekijk het cursusaanbod of kies eerst je licentietype. Zo houd je je gewasbescherming ook op de lange termijn effectief.
Veelgestelde vragen
Wat is een FRAC-code?
De FRAC-code geeft het werkingsmechanisme van een fungicide aan. Middelen met dezelfde code werken op dezelfde manier; wissel codes af om resistentie te voorkomen.
Helpt een lagere dosering tegen resistentie?
Nee, structureel onderdoseren kan resistentie juist in de hand werken. Houd de geadviseerde dosering aan en wissel werkingsmechanismen af.
Geldt dit ook voor insecticiden en herbiciden?
Ja. Voor insecticiden bestaan IRAC-codes en voor herbiciden HRAC-codes. Het principe is hetzelfde: wissel werkingsmechanismen af en leun niet op één groep.