Emissie naar oppervlaktewater beperken: drift, erf en perceel
Drift, erfemissie en perceelemissie zijn samen de belangrijkste routes naar het oppervlaktewater. Erfemissie is gemiddeld de grootste bron en tegelijk de goedkoopste om aan te pakken.
De doelstelling is duidelijk: richting 2030 nagenoeg geen emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater. De waterkwaliteit verbeterde de afgelopen jaren niet snel genoeg. Het eerdere doel van 90 procent minder normoverschrijdingen in 2023 was niet in zicht. Er zijn drie hoofdroutes, en die zijn niet even groot.
Welke emissieroute is het grootst?
Erfemissie draagt gemiddeld ongeveer 50 procent bij aan de totale emissie van gewasbeschermingsmiddelen. Perceelemissie is goed voor ongeveer 35 procent en drift voor ongeveer 15 procent. Het erf, de plek waar je vult, reinigt en stalt, is dus de grootste knop en tegelijk vaak de goedkoopste.
Waarom veroorzaakt het erf zoveel problemen?
Af- en uitspoeling vanuit percelen en atmosferische depositie leveren de grootste vrachten. Drift, morsen en erfemissie zorgen voor kortdurende piekbelastingen met hoge concentraties, en juist die piekconcentraties zijn de oorzaak van normoverschrijdingen. Eén slordigheid bij het vullen kan daardoor zwaarder wegen dan een heel zorgvuldig spuitseizoen.
Wat pak je als eerste aan?
Het erf. Vrijwel alle akkerbouwers, 95 procent, nemen maatregelen tegen emissie, maar minder dan 5 procent doet iets tegen erfemissie. De aandacht gaat vooral naar de toepassing in het veld, terwijl de grootste bron gewoon naast de schuur ligt. Daar valt de meeste winst te halen.
1. Erfemissie
Emissie bij het vullen, reinigen en stallen van de spuit is groot en wordt onderschat. Uit de lijst met erfmaatregelen springen er drie uit die op de meeste bedrijven direct verschil maken:
- Een wasplaats met zuiveringssysteem, zodat spoelwater niet zomaar op de kavelsloot of het riool eindigt.
- Lekken voorkomen bij het vullen van de veldspuit, met een vaste vulplek, opvang en een gesloten vulsysteem waar dat kan.
- De veldspuit en kisten overdekt stallen, zodat regen restanten niet alsnog van het erf spoelt.
Werk dat verder uit met de veldspuit intern en extern reinigen, restvloeistof en spoelwater en gesloten vulsystemen.
2. Drift
Verwaaiing tijdens het spuiten. In de open teelt moet je spuittechniek de drift met ten minste 75 procent reduceren ten opzichte van de referentietechniek, en voor een smallere teeltvrije zone is ten minste 90 procent nodig. Die stap loont: bij een vergelijking tussen 75 en 90 procent driftreducerende doppen daalde de milieu-impact op het waterleven met bijna 50 procent.
Daarnaast is de hoofdregel dat spuiten bij meer dan 5 meter per seconde wind niet is toegestaan. Driftreducerende doppen, een lage spuitboom en rustig rijden doen de rest. Zie driftreductie eenvoudig uitgelegd en teeltvrije zones en water.
3. Perceelemissie
Uitspoeling en afspoeling vanaf het perceel. Bewust middelengebruik helpt: de juiste timing met weersinformatie, de juiste hoeveelheid water en een rassen- en middelenkeuze met oog voor milieubelasting. Telers die hier stappen zetten, gebruiken bijvoorbeeld een eigen weerstation gekoppeld aan een beslissingsondersteunend systeem om het spuitmoment beter te kiezen. Het meetnet waarmee normoverschrijdingen worden gevolgd, telt ruim honderd meetpunten, dus wat er van je perceel af komt, wordt ook echt gemeten. Zie de milieu-indicator gewasbescherming.
Hulp die je niet zelf hoeft te bedenken
Je hoeft dit niet alleen uit te zoeken. De Toolbox Emissiebeperking biedt informatiekaarten en video’s over praktische maatregelen, scans waarmee je meet waar op je bedrijf de emissie ontstaat, en een emissiecoach voor bedrijfsspecifieke vragen. Via het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer lopen daarnaast regionale projecten rond gewasbescherming en waterkwaliteit, vaak met begeleiding en soms met subsidie.
Waarom dit in je licentie terugkomt
Emissie is een vast onderdeel van het thema Veiligheid & Techniek. In de online cursus Open Teelten Veiligheid & Techniek komen dopkeuze, driftreductie en erfemissie concreet aan bod, goed voor een nascholingspunt. Voor UG en BG blijft daarnaast één fysieke bijeenkomst Veiligheid & Techniek verplicht. Zo werk je niet alleen binnen de regels, maar bespaar je vaak ook op middelen.
Veelgestelde vragen
Wat is erfemissie?
Emissie die op het erf ontstaat, bijvoorbeeld bij het vullen, reinigen en stallen van de spuit. Het is gemiddeld de grootste bron van gewasbeschermingsmiddelen in het oppervlaktewater en vaak eenvoudig te voorkomen.
Hoeveel scheelt een betere spuitdop?
Bij een vergelijking tussen 75 en 90 procent driftreducerende doppen daalde de milieu-impact op het waterleven met bijna 50 procent. Controleer wel altijd wat je etiket en de teeltvrije zone voorschrijven.
Welke emissieroute is het grootst?
Erfemissie draagt gemiddeld ongeveer de helft bij aan de totale emissie. Perceelemissie is goed voor ongeveer 35 procent en drift voor ongeveer 15 procent. Toch krijgt het erf de minste aandacht.
Waar begin ik als ik weinig tijd heb?
Op het erf. Voorkom lekken bij het vullen van de veldspuit, zorg voor een goede was- en vulplaats en stal de spuit overdekt. Dat zijn de maatregelen met de meeste winst per bestede euro.