Alternaria in aardappelen herkennen

Door AgriLearn redactie · Bijgewerkt 2026-07-30

Alternaria, ook wel vroeg- of droogvlekkenziekte genoemd, herken je in aardappelen vooral aan droge, donkere bladvlekken met concentrische ringen. Het patroon lijkt op een schietschijf of de jaarringen van een boom. De eerste vlekken verschijnen meestal op het oudere blad en breiden geleidelijk uit.

De lastigste stap is vaak niet het zien van de vlek, maar het uitsluiten van andere oorzaken. Vooral de verwarring met Phytophthora kan tot een verkeerde beoordeling leiden.

De drie belangrijkste kenmerken

Controleer bij een verdachte plant altijd meerdere bladeren en let op deze combinatie:

Droge, donkerbruine tot zwarte vlekken. De aantasting oogt niet waterig.
Concentrische ringen in de vlek. Dit duidelijke schietschijfpatroon is een belangrijk herkenningspunt.
Aantasting van ouder blad. Rond de vlekken kan het blad geel worden. Daarna kan de aantasting zich verder door het gewas verspreiden.

De vlekken zijn vaak hoekig, omdat bladnerven de uitbreiding begrenzen. Eén los kenmerk is niet genoeg voor een zekere conclusie. Beoordeel daarom het patroon, de plek in het gewas en het verloop samen.

Bekijk Alternaria met extra herkenningsbeelden.

Alternaria of Phytophthora?

Alternaria en Phytophthora kunnen allebei donkere vlekken in aardappelloof veroorzaken. Toch verschillen ze duidelijk in uitstraling en ontwikkeling.

Kenmerk	Alternaria	Phytophthora
Uiterlijk vlek	Droog, vaak hoekig	Vaak onregelmatig en waterig
Patroon	Concentrische ringen	Geen schietschijfpatroon
Uitbreiding	Meestal geleidelijk	Kan zeer snel verlopen
Onderzijde blad	Geen typisch wit schimmelpluis	Bij vochtig weer kan wit schimmelpluis zichtbaar zijn
Moment	Vaak later in het seizoen	Kan eerder en bij vochtig weer snel optreden

Zie je een snel groter wordende, waterige vlek met wit schimmelpluis aan de onderzijde? Behandel dit dan niet als een typisch Alternaria-beeld. Bekijk ook de IPM-aanpak voor Phytophthora in aardappelen.

Wanneer neemt de kans toe?

Alternaria wordt vaak zichtbaar in juli en augustus, later dan veel aantastingen door Phytophthora. De ziekte komt vooral tot uiting in ouder loof en in gewassen waarvan de vitaliteit onder druk staat. Denk daarbij aan droogte, hitte, voedingstekort of andere beschadiging.

Dat betekent niet dat iedere donkere vlek in een verouderend gewas Alternaria is. Ook gebreksverschijnselen, beschadiging en andere bladvlekkenziekten kunnen op afstand vergelijkbaar lijken. Loop daarom het perceel in en bekijk zowel jonge als oude bladeren van dichtbij.

Zo controleer je het perceel

Werk met een vaste waarnemingsroute. Daarmee voorkom je dat je alleen de perceelsrand of één opvallende plek beoordeelt.

Loop verspreid door het perceel en neem meerdere waarnemingspunten mee.
Controleer eerst de oudere bladeren onderin het gewas.
Bekijk de vorm, kleur en begrenzing van de vlekken.
Zoek met goed licht naar concentrische ringen.
Controleer de onderzijde van het blad op schimmelpluis.
Noteer plaats, omvang, datum, ras, gewasstadium en weersomstandigheden.
Herhaal de waarneming om te zien hoe snel het beeld verandert.

Een goede registratie helpt bij de keuze van een passende maatregel en bij de onderbouwing van professioneel handelen. Lees ook hoe je monitoring en schadedrempels praktisch toepast.

Beheersen volgens IPM

Geïntegreerde gewasbescherming begint bij preventie en een vitaal gewas. De praktische invulling hangt af van ras, perceel, teeltverloop en bedrijfsomstandigheden.

Belangrijke aandachtspunten zijn:

kies waar mogelijk een ras met een lagere gevoeligheid;
beperk onnodige gewasstress en bewaak een evenwichtige groei;
werk hygiënisch en voorkom dat besmet plantenmateriaal onnodig wordt verspreid;
volg het gewas vanaf de bloei extra zorgvuldig, vooral wanneer het loof veroudert;
baseer een ingreep op waarnemingen, risico en bedrijfsprotocol;
evalueer na afloop wat het effect van de gekozen aanpak was.

Chemische bestrijding is geen automatische eerste stap. Als een toepassing nodig is, controleer je eerst of het middel op dat moment is toegelaten voor aardappelen en het beoogde doel. Volg altijd het actuele wettelijk gebruiksvoorschrift en het etiket. De Ctgb-databank is daarbij leidend.

Snelle veldcheck

Stel jezelf bij een verdachte bladvlek deze vijf vragen:

Is de vlek droog in plaats van waterig?
Zie ik concentrische ringen?
Wordt de vlek door bladnerven begrensd?
Begint de aantasting vooral op ouder blad?
Ontbreekt wit schimmelpluis aan de onderzijde?

Meerdere keren ‘ja’ maakt Alternaria waarschijnlijker. Blijft het beeld twijfelachtig, laat het materiaal dan beoordelen voordat je een maatregel kiest.

Wil je het verschil visueel trainen? Oefen Alternaria met echte herkenningsvragen of bekijk de cursus Teelt voor de akkerbouw.

Bronnen

Dit artikel geeft algemene vakinformatie. Het vervangt geen teeltadvies voor een specifiek perceel en geen wettelijk gebruiksvoorschrift.

Veelgestelde vragen

Hoe herken je Alternaria in aardappelen?

Let op droge, donkerbruine tot zwarte bladvlekken met concentrische ringen. De vlekken zijn vaak hoekig doordat ze door bladnerven worden begrensd. Aantasting begint meestal op ouder blad.

Wat is het verschil tussen Alternaria en Phytophthora?

Alternaria geeft meestal droge, langzaam uitbreidende vlekken met een schietschijfpatroon. Phytophthora geeft vaker onregelmatige, waterige vlekken die snel uitbreiden en bij vochtig weer wit schimmelpluis aan de bladrand kunnen hebben.

Wanneer zie je Alternaria meestal?

Alternaria wordt vooral later in het seizoen zichtbaar, vaak in juli en augustus. Ouder of door stress verzwakt loof is gevoeliger.

Welk middel mag ik tegen Alternaria gebruiken?

Toelatingen en gebruiksvoorschriften veranderen. Controleer daarom altijd de actuele Ctgb-toelating, het wettelijk gebruiksvoorschrift en het etiket voor het gewas en het doelorganisme.